Pet Şişe
AY'A UZAKLIK
384.400 KM
UZAY 101

Türk astronot uzayda 18 gün ne yaptı?

UZAY 101 BÖLÜM 16 2026-08-28
6 BİRİNCİL KAYNAK · DENETLENDİ

Gezeravcı'nın Ax-3 uçuşu tur değil iş gezisiydi — plan 14 gündü, hava 18'e uzattı; istasyonda 13 Türk deneyi koştu. Tarih, sayı ve liste kaynaklarıyla.

BÖLÜMÜ INSTAGRAM'DA İZLE ↗
PAYLAŞLINKEDINXWHATSAPPE-POSTA

Tarih herkesin aklında: Türkiye saatiyle 19 Ocak 2024, gece 00:49 — Florida'dan kalkan Falcon 9, Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'yı yörüngeye taşıdı [K5]. ABD doğu saatiyle bu 18 Ocak, öğleden sonra; NASA'nın kaydı o saatle tutulur [K1]. Fırlatmadan yaklaşık 37 saat sonra Dragon kapsülü istasyonun Harmony modülüne kenetlendi [K1].

Sonrası çoğu kişide bir fotoğraf karesi olarak kaldı: pencere, Dünya, süzülen bir insan. Bu bölüm o karenin arkasını anlatıyor — çünkü Gezeravcı orada turist değildi.

Axiom Mission 3, NASA'nın istasyona kabul ettiği üçüncü özel astronot uçuşuydu; dört kişilik mürettebatın komutanı eski NASA astronotu Michael López-Alegría, pilotu İtalyan Walter Villadei, görev uzmanları İsveçli Marcus Wandt ve Alper Gezeravcı'ydı [K2]. NASA bu uçuşları, on yılın sonunda istasyonun yerini alacak ticari istasyonlara geçişin provası olarak tanımlıyor: ajans altyapıyı ve güvenlik denetimini sağlıyor, görevi özel bir şirket yürütüyor, koltukları ülkeler ve kurumlar satın alıyor [K1]. Türkiye için bu, sıfırdan bir insanlı uçuş programı kurmak yerine var olan bir hatta binerek yıllar kazanmak demekti.

Plan 14 gündü, hava 18'e uzattı

Türkiye Uzay Ajansı görevi 14 günlük bir istasyon kalışı olarak duyurdu [K5]. Gerçekleşen süre farklı: NASA'nın görev sonu raporu, mürettebatın istasyonda 18 gün geçirdiğini ve toplam görevin yaklaşık 22 gün sürdüğünü yazıyor [K1]. Fark, uzayda değil Dünya'da doğdu: Florida açıklarındaki iniş bölgesinde hava koşulları uygun olmadığı için planlanan ayrılma ertelendi; NASA, Axiom ve SpaceX birkaç gün boyunca hava değerlendirmesi yaparak yeni bir pencere aradı [K3]. Uzay uçuşunda dönüş, gidiş kadar havaya bağlıdır — kapsül okyanusa iner ve dalga yüksekliği, rüzgâr, kurtarma gemisinin konumu hepsi hesaba girer. İstasyondaki fazladan günler boş geçmez: mürettebat deneylerin tekrar ölçümlerini alır, eğitim bağlantılarına çıkar ve dönüş için kapsülü yeniden yükler. Ayrılma sonunda 7 Şubat'ta gerçekleşti; Dragon, Daytona açıklarına indi ve mürettebatla birlikte istasyondan gelen bilim yükünü de Dünya'ya getirdi [K1].

13 Türk deneyi

Dört kişilik Ax-3 mürettebatı toplamda 30'dan fazla bilimsel deney yürüttü [K2]. Bunların 13'ü Türkiye'nin kendi deneyleriydi: TÜBİTAK'ın açtığı bilim misyonu çağrısına gelen başvurular TUA ve TÜBİTAK Uzay uzmanlarından oluşan bir komisyon tarafından elendi; bilimsel katkı, maliyet, takvim ve istasyon altyapısına uyum ölçütlerine göre 13 proje seçildi [K4].

Liste, «uzayda ne işimiz var» sorusuna somut cevap veriyor. Birkaçı [K4]:

modülündeki elektrostatik levitasyon fırınında (ELF) ergitme ve katılaşma; yerçekimsiz ortamın kristal büyümesine etkisi.

daha verimli itki sistemleri.

yörüngede büyümesi, CO₂ yakalama ve oksijen üretimi; Antarktika alglerinin uzayda ilk kez sınanması.

yerçekiminde gen ifadesi.

hücreleri üzerinden metabolom ve gen düzeyinde değişimler.

merkezinin projesi.

seviyesinden yerçekimsizlik rahatsızlıklarını tanıma.

üzerine bileşen montajı, sonuçlar TÜBİTAK Uzay'da inceleniyor.

Bir kısmı malzeme bilimi, bir kısmı insan fizyolojisi, bir kısmı yaşam desteği — yani bir uzay programının üç ana ayağı. Deneylerin çoğunun asıl işi uçuştan sonra başlar: örnekler Dünya'ya döner ve laboratuvar analizleri aylar, bazen yıllar sürer.

Neden bunlar, başka bir şey değil? Seçim ölçütlerinin içinde «istasyon altyapısına uyum» maddesi var [K4]; yani bir deney ancak istasyonda zaten bulunan bir cihazla (KIBO'daki levitasyon fırını gibi) ya da küçük, kendi kendine yeten bir kutuyla yapılabiliyorsa listeye girer. Bu, Türkiye'nin ilk uçuşunda kendi donanımını uçurmak yerine var olan laboratuvarı kullanmayı seçtiği anlamına geliyor — ilk adım için doğru hesap: riski düşük, öğrenmesi yüksek.

Bir de şu var: 13 deneyin sahipleri yalnız büyük araştırma merkezleri değil. Listede TÜBİTAK MAM ve TÜBİTAK Uzay'ın yanında Boğaziçi, Ege, Ankara, Hacettepe, Üsküdar, Yıldız Teknik ve Haliç üniversiteleri ve Muş'tan bir bilim ve sanat merkezi var [K4]. Yani uzay deneyi yazmak artık bir ajansın değil, bir ülkenin işi.

Sıradaki durak

Bu uçuş Türkiye'nin insanlı ilk adımıydı. Programın bir sonraki büyük hedefi Ay: Türkiye'nin Ay görevi için geliştirilen hibrit roket motoru 2023'te ilk ateşlemesini yaptı [K6]. O hikâyeyi UZAY 101'in 3. bölümünde (AYAP-1) anlatmıştık; buradan oraya tek cümlelik bir köprü yeter: uzay programı bir fotoğraf değil, bir sıra.

Reel'deki son satır bu yüzden «sonuçlar hâlâ inceleniyor». 18 günün görünen kısmı pencere karesi; görünmeyen kısmı kapsülle dönen numuneler ve onlarla uğraşan laboratuvarlar.

Sıradan bir şişe. Altında itki var.

Kaynakça

Bu yazıdaki her sayı aşağıdaki birincil kaynaklara bağlıdır. İkincil kaynak (haber, ansiklopedi, blog) kullanılmamıştır.

PAYLAŞLINKEDINXWHATSAPPE-POSTA
← UZAY 101